Engelse woorden in een Nederlandse tekst

De laatste tijd laait de discussie over het gebruik van Engelse woorden in Nederlandse teksten weer op. Nederlanders zijn chauvinistisch in alles behalve hun taal. Hadden wij in de jaren ’80 the A-Team: de Fransen keken naar l’Agence Tous Risques. Wij keken naar Breakfast at Tiffany’s, de Brazilianen naar Bonequinho de Luxo (letterlijk: Luxe-Poppetje). Doe maar Engels, dan doe je al gek genoeg.

Eén probleem: niemand heeft ons op school geleerd hoe je Engelse woorden verwerkt in een Nederlandse tekst. Gebruik je schuinschrift (sorry: italic), of aanhalingstekens? En hoe zit het met samenvoegingen? Het wordt tijd dat onze kennis hierover eens geüpdate wordt (upgedate? updated?)

Moet je aangeven dat een woord Engels is?

Soms heb je als schrijver opeens de behoefte om een Engels woord in je Nederlandse zin te zetten. Als dat een woord is dat de meeste mensen wel zullen kennen (tool, hosting) dan levert dat zelden problemen op. Je kunt het woord schrijven als elk ander Nederlands (leen)woord als computer, website of blog. Heb je het tegen een breed publiek opeens over baseline recipe, dan kan dat verwarring oproepen. Schrijf dat woord de eerste keer in schuinschrift of tussen aanhalingstekens. Je kunt de betekenis in de tekst uitleggen, of met een voetnoot onder aan de tekst.

Schrijf je in een tekst bewust over Engelse woorden, dan moet je ook cursiveren of aanhalingstekens gebruiken. Bijvoorbeeld: De Engelse term voor honkbal is baseball. Welke vorm je ook kiest, blijf consequent.

De Stichting Nederlands heeft een Woordenlijst Onnodig Engels opgesteld, met Nederlandse alternatieven voor veelgebruikte Engelse termen. Soms gaan die een beetje ver; weinig mensen zullen begrijpen dat een zelfkranter een blogger is. Maar er staan zeker bruikbare termen tussen.

Hoe vervoeg je Engelse werkwoorden in het Nederlands?

Werkwoorden die uit het Engels komen, vervoeg je eigenlijk net zoals Nederlandse werkwoorden. Bepaal de stam (het Engelse werkwoord zonder to)en vervoeg het werkwoord zoals je gewend bent:
ik save
jij savet
zij saven

Je kunt zelfs gewoon ‘t kofschip gebruiken, al moet je daar wel een ‘x’ aan toevoegen, bijvoorbeeld voor werkwoorden als faxen:
ik faxte
we hebben gefaxt

Er zijn ook uitzonderingen. Eindigt het woord in het Engels op een dubbele medeklinker, zoals bij flossen, dan eindigt de stam in het Nederlands op een enkele medeklinker:
ik flos
jij flost
ik floste
wij hebben geflost

Andersom, als in het Engels de laatste lettergreep een lange ‘o’ heeft dan krijgt de stam er in het Nederlands een ‘o’ bij, zoals bij promote:
ik promoot
jij promoot
ik promootte
we hebben gepromoot

Het voorbeeld in de intro (upgraden) is in principe dus regelmatig:
ik upgrade
jij upgradet
ik upgradede (uitspraak: upgreede)
we hebben geüpgradet (uitspraak: geüpgreed)

Mooier wordt het dus niet. De alternatieve woordenlijst suggereert trouwens opwaarderen of verbeteren, maar die waarden hebben andere betekenissen in het Nederlands. Geüpgradet it is, dus.

Hoe voeg je Engelse en Nederlandse woorden samen?

In het Engels worden zelfstandig naamwoorden meestal niet samengevoegd (bijvoorbeeld office chair). In het Nederlands doen we dit wel (kantoorstoel). Hoe zit dat dan met samenvoegingen van Engelse en Nederlandse woorden?

Engels-Nederlandse samenstellingen komen steeds meer voor in het Nederlands. Vooral samenstellingen uit de IT wereld, zoals met de woorden online, web, computer en software. Al deze samenstellingen worden in het Nederlands in principe aan elkaar geschreven:
onlinevragenlijst
webontwikkelaar
computerfrustraties
softwarehandleiding

Ook woorden die meerdere Engelse onderdelen bevatten worden aan elkaar geschreven:
onlinemarketingmanager
publicrelationsbureau
sciencefictionfilm

Net als bij pure Nederlandse samenstellingen gebruiken we een koppelteken bij klinkerbotsingen. Om de leesbaarheid te bevorderen mag je soms ook een koppelteken gebruiken:
Afro-Amerikaans
music-hall (of musichall)
knowhow-overeenkomst (of knowhowovereenkomst)

Als je twijfels hebt, kun je altijd even zoeken bij Taaladvies.net. De meestvoorkomende situaties staan daar wel uitgelegd. Capice?

bronnen: Nederlandse Taalunie, Onze Taal

Patrick Bakker is tekstschrijver voor Staaltaal en websiteanalist voor Siteproof. Siteproof controleert en test o.a. webteksten op effectiviteit.