De gemiddelde website bezoeker heeft niet meer dan 5 seconden nodig om te bepalen of dit de site is die hij zoekt. Maar hoe zorg je er nu voor dat hij ook daarna nog blijft, en tenminste al zijn taken uitvoert? En hoe komt die bezoeker eigenlijk op je site?
Vijf begrippen spelen daarin een rol: Gebruiksvriendelijkheid, Vindbaarheid, Geschiktheid, Navigeerbaarheid en, waarom ook niet, Omzetbaarheid.
Deze factoren zijn tijdens de ontwerpfase van de website nog volledig te sturen, en liefst af te stemmen op de doelgroep(en) van je website. Helemaal los van elkaar staan ze niet. En achteraf corrigeren is vaak maar beperkt mogelijk.
De komende weken zal ik deze onderwerpen één voor één behandelen op Webspertise.nl. Zit je in een ontwerpproces van een website, of ga je daar binnenkort aan beginnen? Dan is deze serie verplichte kost.
Gebruiksvriendelijkheid (of: Usability)
Wat maakt een product (keukengerei, fitnessapparaat, website) gebruiksvriendelijk? Iedereen kan er direct mee aan de slag, liefst zonder uitvoerige bestudering van een handleiding.
Usability of gebruiksvriendelijkheid is een behoorlijk breed begrip, maar daarmee is het nog niet rekbaar. In ieder geval niet binnen de kaders van je doelgroep. Achteraf (als je website of een prototype daarvan klaar is) kun je verschillende instrumenten toepassen om de gebruiksvriendelijkheid van de site te meten: gebruikerstests, interviews, eyetracking enz. Maar achteraf wil je hooguit nog tweaken, en geen grote ontwerpveranderingen meer doorvoeren.
Ik hoor wel eens dat gebruiksvriendelijkheid bij websites per definitie achterhaald is. Iedereen weet tenslotte hoe een website werkt. Helemaal onterecht is dat niet. Als iedereen de gevestigde richtlijnen bij het ontwerp van een website volgt, is er weinig aan de hand. Problemen ontstaan wanneer een ontwerper afwijkt van die richtlijnen, vaak uit het oogpunt van originaliteit.
Gebruiksvriendelijkheid kun je verder onderverdelen in vier verschillende aandachtsgebieden: Leesbaarheid en Toegankelijkheid, Identiteit en Ontdekbaarheid.
Leesbaarheid (Readability)
Leesbaarheid kan eigenlijk als onderdeel van toegankelijkheid worden gezien.
Of een tekst goed kan worden gelezen, hangt niet alleen van de inhoud af. Zo leest een schreefloze letter (zoals Verdana) van een scherm stukken gemakkelijker dan een letter met schreef (bijvoorbeeld Times New Roman). Ook de grootte van het font en de afstand tussen de karakters en de regels spelen een rol. Zwart op wit leest fijner dan wit op zwart, en sommige kleurencombinaties zijn bijna onmogelijk om te lezen. Drukke of bewegende achtergronden achter de tekst zijn natuurlijk helemaal not done.
Het is natuurlijk altijd mogelijk om via een button een hoog-contrast versie van de website aan te bieden, zoals bijvoorbeeld de Overheidsmonitor doet. Arc90 gaat nog verder en heeft een tool ontwikkeld om de leesbaarheid van elke webpagina te verbeteren.
Scanbaarheid
Scannen is het vluchtig lezen van een tekst. Omdat gebruikers vaak op zoek zijn naar specifieke informatie, is het belangrijk dat een tekst snel gescand kan worden. Sommige elementen op een webpagina kunnen eenvoudig worden gescand:
Dit wordt heel duidelijk geïllustreerd in het onderstaande resultaat van een eye tracking test, van de Nielsen Norman Group.
Daarnaast helpt het als de tekst verdeeld is in korte paragrafen, met een enkel onderwerp per paragraaf.
Toegankelijkheid (Accessibility)
De term toegankelijkheid wordt vaak gebruikt om aan te geven dat ook mensen met een visuele beperking een website moeten kunnen lezen. Tot recent werd daarvoor bijvoorbeeld de mogelijkheid om een groter lettertype te kiezen ingebouwd. Inmiddels heeft bijna iedere browser een zoom-mogelijkheid (ctrl+) dat hetzelfde bewerkstelligt.
Voor gebruikers die ook grote letters niet kunnen lezen, kan je zelfs een voorleeshulp aanbieden op je website, zoals de CDA dat doet.
Het expertisecentrum op het gebied van toegankelijkheidsrichtlijnen in Nederland is Accessibility.nl.
Identiteit
Een belangrijke vraag voor wie voor het eerst op je website terecht komt, is: Wie ben jij? Wat doe je, Waar sta je voor en vooral, Waarom zou ik jou vertrouwen? Al deze vragen hebben te maken met de identiteit, en moeten zonder al te veel moeite beantwoord kunnen worden.
Om duidelijk te maken ‘wie je bent’ plaats je dus je bedrijfslogo op een prominente plaats op de webpagina’s. En met een sterke tagline geef je aan wat je precies doet.
Andere belangrijke bedrijfsinformatie geef je een plek op de Over Ons pagina en de contactpagina. Meer over de Over Ons pagina en taglines later deze week.
Ik had het al even over die 5 seconden, waarin een bezoeker bepaalt of dat het blijft of weer vertrekt. Dit baseert hij grotendeels op de ‘verteerbaarheid’ van de homepage. Ik kan er een seconde of twee naastzitten, maar zorg ervoor dat je bezoekers jouw identiteit en die van je site binnen die tijd verteerd heeft.
Ontdekbaarheid (of: Discoverability)
Ontdekbaarheid speelt pas een rol wanneer er mogelijkheden in de website zitten die niet algemeen bekend zijn, maar wel een meerwaarde hebben. Je kunt werken met tooltips, of bijvoorbeeld met links in superscript.
Ontdekbaarheid is een vaak bijzonder lastige trade-off met leesbaarheid en toegankelijkheid. Immers, je wilt de gebruiker duidelijk maken wat zijn mogelijkheden zijn. Tegelijkertijd wil je ook de natuurlijke flow in diens werkprocessen niet onderbreken, of een webpagina vol met tips en hints zetten.
Een voorbeeld. De ontwerpers van Uxmatters wilden hun gebruikers de mogelijkheid geven om direct vanuit de tekst te kunnen zoeken. Door een eenmalige pop-up, vlak bij het zoekveld, wordt de feature aangegeven, zonder dat deze stoort.
Veel meer informatie over gebruiksvriendelijkheid vind je op useit.com, de website van Usability goeroe Jakob Nielsen.
Patrick Bakker is tekstschrijver voor Staaltaal en website analist voor Siteproof. Siteproof controleert en beoordeelt websites o.a. op gebruiksvriendelijkheid.
{ 2 comments… read them below or add one }
Hier heb ik het toch even lastig mee:
“Ik hoor wel eens dat gebruiksvriendelijkheid bij websites per definitie achterhaald is. Iedereen weet tenslotte hoe een website werkt. Helemaal onterecht is dat niet. Als iedereen de gevestigde richtlijnen bij het ontwerp van een website volgt, is er weinig aan de hand. Problemen ontstaan wanneer een ontwerper afwijkt van die richtlijnen, vaak uit het oogpunt van originaliteit.”
Usability is echt niet achterhaald. Er is zelfs meer nood aan dan vroeger, dit omdat de interactie mogelijkheden juist complexer worden.
Trouwens…
A) Het is niet omdat iedereen weet hoe een website werkt, dat daarom iedereen met een specifieke website kan werken.
B) De richtlijnen zijn maar een begin. Zelfs een ontwerper die 100% de richtlijnen zou volgen, kan een website alsnog ongebruiksvriendelijk maken.
Simpel voorbeeldje:
Dit menu voldoet aan de gevestigde richtlijnen:
Home – Over Mij – Diensten – Contact
Het is een menu, die je op 1001 websites wel ziet. De mensen kennen het en weten hoe het werkt, maar het is niet efficiënt en hierdoor is de usability laag.
Het respecteert de causaliteit niet (Over Mij is niet de belangrijkste prioriteit) en bij Diensten moeten mensen zoeken wat je doet. Wanneer ze moeten zoeken, dan zoekt een significant deel van de bezoekers vooral de exit.
Dit menu is een stuk beter:
Home – Webdesign – SEO – Internet Marketing – Over Mij – Contact
Zelfs voor usability experts, alhoewel ze beduidend meer kennis en ervaring hebben over de interactie tussen website en mens, volstaan de richtlijnen niet. Ze weten dit maar al te goed en daarom zullen ze aansturen (wanneer het budgettair verantwoord is) om gebruikers hun GEDRAG te onderzoeken.
Je mag nog zoveel weten over usability, gedrag van mensen is soms echt onvoorspelbaar. En daarom zijn zoveel websites ongebruiksvriendelijk. De meeste projecten starten immers zonder het bestuderen van dat gedrag.
Ik ben het helemaal met je eens Edwin!
Richtlijnen worden natuurlijk ook niet alleen losgelaten omwille van creativiteit, soms zijn er gewoon betere oplossingen en nieuwe inzichten en technologieën.
Nog niet zolang geleden werd een website óf bedacht door een technische partij, óf door een creatieve (of door een heel duur bureau dat voor de meeste mensen niet te betalen was). Er is een verschuiving binnen de webontwikkeling gaande waarbij de gebruiker (nu echt?) centraal komt te staan, ook bij ‘kleinere’ websites: User Experience Design. De vraag blijft natuurlijk wat de klant wil (het betalende bedrijf). Vaak is dat toch iets dat heel erg aansluit bij de gevestigde patronen. En dan werken de richtlijnen in 99% van de gevallen prima.
{ 2 trackbacks }